Voeg dit by Malek|Gepubliseer
Suid-Afrikaanse huishoudings het aan die begin van 2026 ’n mate van verligting gekry omdat laer rentekoerse en toegang tot aftreespaargeld deur die tweepotstelsel finansiële druk verlig het. Maar onder die uitstel bly skuldvlakke gevaarlik hoog, met baie verbruikers wat toenemend op ongesekureerde krediet staatmaak om te oorleef.
Dit is volgens die jongste DebtBusters-skuldindeks, wat vanjaar sy 10de bestaansjaar vier en ‘n prentjie skets van huishoudings wat steeds sukkel om tred te hou met die stygende lewenskoste.
Luidens die verslag het verbruikers wat in die eerste kwartaal van 2026 om skuldberading aansoek gedoen het 64% van hul huistoename nodig gehad om skuld te betaal. Alhoewel dit ‘n verbetering is vanaf die hoogtepunt van 73% wat in die eerste kwartaal van 2021 aangeteken is, weerspieël dit steeds erge finansiële spanning onder skuldgestelde huishoudings.
Benay Sager, uitvoerende hoof van DebtBusters, het gesê die druk op verbruikers bly aansienlik ondanks onlangse verligtingsmaatreëls.
“Wat konsekwent bly, is dat skuldlas verhoog word, en inkomstegroei hou nie tred met stygende koste nie,” merk Sager op.
Die Skuldindeks toon dat Suid-Afrikaners hulle toenemend tot korttermyn- en ongesekureerde krediet wend om hul eindes te maak. Gedurende die kwartaal het 96% van skuldberadingsaansoekers ‘n persoonlike lening gehad, terwyl 61% ‘n eenmaand- of betaaldaglening gehad het, albei rekordhoogtes.
Die gemiddelde aantal kredietooreenkomste per aansoeker het tot 8,5 gestyg, die hoogste vlak sedert 2017, wat daarop dui dat verbruikers op verskeie leners staatmaak om maandelikse uitgawes te dek.
Topverdieners is onder van die grootste druk. Verbruikers wat meer as R50 000 per maand verdien, bestee nou 101% van hul huistoebetaalde diensskuld, terwyl hul skuld-tot-inkomste-verhouding tot 303% geklim het — die hoogste onder alle inkomstegroepe.
Gemiddelde ongesekureerde skuldvlakke is nou 23% hoër as in 2021. Onder hoër verdieners het ongesekureerde skuld oor dieselfde tydperk met 99% gestyg, wat inflasie en salarisgroei ver oortref het.
Terwyl inkomste inflasie breedweg sedert 2021 gevolg het, het Sager gesê die winste is nie eweredig versprei nie.
“Onversekerde lenings word aan ‘n kleiner groep verbruikers toegestaan, wat beklemtoon dat risiko in ‘n selfs kleiner groep gekonsentreer word,” sê Sager.
Die bevindinge stem ooreen met breër data van die Nasionale Kredietreguleerder, wat herhaaldelik gewaarsku het oor toenemende afhanklikheid van ongesekureerde lenings. Die reguleerder se jongste verbruikerskredietmarkverslag het getoon dat ongesekureerde krediet een van die snelgroeiendste segmente van die uitleenmark bly, veral onder finansieel gestresde verbruikers. Huishoudings se skuld as ‘n persentasie van besteebare inkomste bly ook in Suid-Afrika hoog, ondanks ‘n mate van matiging in rentekoerse.
Intussen het die Suid-Afrikaanse Reserwebank gewaarsku dat wêreldwye onsekerheid, hoër brandstofpryse en inflasionêre risiko’s die rentekoersvooruitsigte in die komende maande kan bemoeilik. Terwyl koerse tussen laat 2024 en 2025 verlaag is, het ekonome gewaarsku dat hernieude inflasiedruk gekoppel aan globale handelsontwrigtings en kommoditeitspryse verdere verlagings kan beperk of selfs toekomstige verhogings kan afdwing.
Die DebtBusters-verslag het bevind dat laer- en middelinkomstehuishoudings besonder kwesbaar bly. Verbruikers wat tussen R10 000 en R20 000 per maand verdien, bestee amper ‘n derde van hul besteebare inkomste aan voedsel alleen, wat min ruimte laat vir spaargeld, versekering of noodgevalle.
“Interessant genoeg, byna alle verbruikers bestee rofweg 10% van besteebare inkomste aan vervoer, sowat 9% aan nutsdienste en sowat 4% aan selfoonkoste,” sê hy.
Rentekoerse op skuldprodukte het saam met die Reserwebank se vroeëre rentekoersverlagings verslap. Die gemiddelde rentekoers op ongesekureerde krediet staan nou op 17,9% per jaar, hoewel die mediaankoers aansienlik hoër is op 20,3%.
Voertuigfinansiering is gemiddeld 13,6%, terwyl huislenings gemiddeld 10,2%.
Die verslag wys ook op groeiende finansiële nood onder jonger Suid-Afrikaners. Verbruikers wat ná 2000 gebore is, is nou verantwoordelik vir 9% van nuwe aansoekers vir skuldberading, wat daarop dui dat finansiële druk mense veel vroeër in volwassenheid raak.
Terselfdertyd is daar tekens dat meer verbruikers hulp soek voordat hul finansiële situasie heeltemal versleg.
“Die goeie nuus is dat die aantal verbruikers wat skuldberading voltooi 14 keer is wat dit ‘n dekade gelede was, met hierdie verbruikers wat meer as R560 miljoen terugbetaal aan krediteure tydens hul skuldberadingsprogram.
“Nog ‘n positiewe ontwikkeling is dat belangstelling in aanlyn-skuldbestuurhulpmiddels, veral onder jonger mense, sterk bly. Intekeninge het die afgelope jaar met 23% gegroei,” merk Sager op.
Die bevindinge kom namate baie Suid-Afrikaners voortgaan om te worstel met stagnante loongroei, stygende lewenskoste en ekonomiese onsekerheid. Alhoewel die tweepot-aftreestelsel en laer leenkoste tydelike blaaskans gebied het, dui die skuldindeks daarop dat baie huishoudings een finansiële skok weg van dieper nood bly.
PERSOONLIKE FINANSIES
