Sebastien Alexanderson|Gepubliseer
Namate belastingseisoen begin met miljarde aan terugbetalings wat reeds vrygestel is, wys National Debt Advisors op ‘n groeiende risiko onder benarde middel- tot hoë-inkomsteverdieners wat korttermynkrediet opneem in afwagting van belastingterugbetalings.
Suid-Afrika se 2026-belastingseisoen het geopen met ‘n sterk fokus op outomatiese aanslae, vinniger verwerking en vroeë terugbetalings. Teen 1 Julie 2026 het die SAID meer as 1,9 miljoen belastingbetalers outomaties aangeslaan en sowat R8 miljard se terugbetalings binne 72 uur uitbetaal.
Vir baie belastingbetalers is dit positief. Die spoed van die proses kan egter ‘n finansiële beplanningsrisiko skep wanneer verbruikers ‘n verwagte terugbetaling as beskikbare inkomste hanteer voordat dit opgeklaar is.
‘n Belastingterugbetaling moet slegs as beskikbare kontant hanteer word sodra dit in die belastingbetaler se rekening inbetaal is. Tot dan bly dit onderhewig aan SAID-prosesse, insluitend verifikasie, verrekening, nakomingskontrole en moontlike aanpassing.
Skuldberaders sien dikwels dat verbruikers korttermynlenings- of bestedingsbesluite neem op grond van verwagte eenmalige inkomste, insluitend belastingterugbetalings, bonusse en aftrede-onttrekkings. Die risiko is die hoogste waar die verwagte bedrag reeds aan veelvuldige uitgawes toegewys is voordat dit ontvang word.
Die kwessie is nie of die terugbetaling nuttig is nie. Dit is dikwels. Die kwessie is volgorde. As ‘n verbruiker krediet opneem voordat die terugbetaling betaal is, en daardie terugbetaling word vertraag of verminder, het die huishouding ‘n bykomende terugbetalingsverpligting geskep sonder die kontantinvloei waarop dit staatgemaak het.
Hierdie risiko is veral relevant ná die instelling van die tweepot-aftreestelsel. Die SAID het verklaar dat belastingbetalers wat toegang tot spaarpot-onttrekkings verkry, aan belasting moet voldoen, met belasting wat van onttrekkings afgetrek word en enige bedrae wat aan die SAID verskuldig is, wat moontlik voor betaling afgetrek word.
Die SAID het ook bevestig dat onder- of ooraftrekkings wat aan hierdie onttrekkings gekoppel is, tydens jaarlikse indiening versoen word. Baie verbruikers het nou twee belastingjare gehad waarin onttrekkings van aftreespaargeld, uitstaande belastingsaldo’s of vorige jaar nakomingskwessies hul finale SAID-posisie kan beïnvloed.
Die tweepotstelsel het nog ‘n laag by persoonlike belastingbeplanning gevoeg. ‘n Belastingbetaler kan glo dat hulle ‘n terugbetaling verskuldig is gebaseer op LBS, mediese krediete of aftreebydraes, maar die finale uitslag kan beïnvloed word deur vroeëre onttrekkings, belastingskuld, boetes, rente of uitstaande opbrengste.
Die skaal van onttrekkings wys hoekom dit nie ‘n marginale kwessie is nie. Die SAID se amptelike opdatering wat op 31 Januarie 2025 gepubliseer is, het 2 664 279 belastingaanwysingsaansoeke vir spaaronttrekkingsvoordele aangeteken, waarvan 2 403 379 goedgekeur is, met R43,42 miljard wat in bruto enkelbedrae uitbetaal is.
Die praktiese bekommernis is dat sommige verbruikers ‘n verwagte terugbetaling kan beplan sonder om eers na te gaan of die SAID ‘n vorige eis daarteen het.
Vir huishoudings met beperkte maandelikse surplus kan selfs ‘n matige terugbetalingsvertraging druk skep. As die belastingbetaler reeds korttermynkrediet gebruik het om uitgawes te oorbrug, kan ‘n vertraagde of verminderde terugbetaling ‘n kontantvloei-wanverhouding in ‘n skuldterugbetalingsprobleem verander.
Die risiko word verhoog deur die huidige ekonomiese omgewing, met huishoudings wat steeds onder druk is deur brandstof, mediese fondse, munisipale rekeninge, voedselpryse en vorige rentekoersverhogings. Gevolglik word eenmalige betalings dikwels gebruik om agterstallige skuld te vereffen eerder as vir diskresionêre besteding.
Ek beveel aan dat belastingbetalers verskeie stappe doen voordat hulle finansiële verpligtinge aangaan wat verband hou met ‘n verwagte terugbetaling van die SAID.
- Versoek ‘n SARS-rekeningstaat voordat jy enige besluit oor terugbetalings-gesteunde besteding neem.
- Kyk vir uitstaande opbrengste, boetes, rente of belastingskuld.
- Wag totdat die terugbetaling weerspieël word voordat jy dit aan besteding verbind.
- Gebruik eers enige terugbetaling om duur skuld, agterstallige skuld en hoërenterekeninge te verminder.
- Soek vroeg hulp as die terugbetaling reeds vooraf bestee is en die geld nie opdaag nie.
Terugbetalings moet as balansstaatherstel hanteer word, nie toekomstige inkomste nie. Die doeltreffendste gebruik van ‘n terugbetaling is gewoonlik om duur skuld te verminder, agterstallige skuld in te haal, ‘n klein noodbuffer op te bou of verpligtinge te vereffen wat rente of boetes lok.
* Alexanderson is die hoof van Nasionale Skuldadviseurs.
PERSOONLIKE FINANSIES
