Die Hoogste Hof van Appèl (SCA) het ‘n uitspraak deur die Pensioenfondsbeoordelaar bekragtig dat ‘n aftreefonds 12 maande het vanaf die datum waarop dit bewus word van ‘n lid se dood – nie vanaf die datum van dood self nie – om afhanklikes op te spoor en ‘n sterftevoordeel uit te deel.
Die SCA het ‘n appèl teen ‘n uitspraak van die Mpumalanga-afdeling van die hooggeregshof met koste van die hand gewys.
Die Suid-Afrikaanse Uittree-annuïteitsfonds het die beoordelaar se uitspraak van 23 Junie 2023, wat in die guns van klaagster Sophia Viljoen bevind is, betwis. Die Beregter het die fonds gekritiseer omdat hy nie ‘n behoorlike ondersoek gedoen het nie en eerder die voordeel “deur die agterdeur” aan die oorledene se boedel toegewys het.
Die Beoordelaar het gemeen dat die tydperk van 12 maande in artikel 37C van die Wet op Pensioenfondse verband hou met die opsporing van begunstigdes en nie op ‘n algemene betalingssperdatum nie. Omdat die opsporing van begunstigdes ’n ondersoek vereis, ontstaan die verpligting eers sodra die fonds bewus word van die lid se dood.
“Dit is duidelik dat die fonds nie sal weet of daar afhanklikes is of nie sonder om ‘n ondersoek te doen nie,” het die beoordelaar gesê en bevind dat die fonds se besluit onwettig is.
Die hooggeregshof het met hierdie interpretasie saamgestem en die fonds se argument dat artikel 37C(1)(a) en (c) van die Wet op Pensioenfondse betaling aan die boedel vereis, verwerp indien geen afhanklikes binne 12 maande na die lid se dood opgespoor word nie.
Marius Viljoen is intestaat op 26 Desember 2019 oorlede. Hy het ‘n uittree-annuïteitsvoordeel van R52 120,53 nagelaat en het nie ‘n begunstigde aangewys nie. Sy boedel is onder die statutêre drempel van R250 000 gewaardeer, wat beteken dat geen eksekuteur aangestel is nie.
Mev Viljoen, wat uitsluitlik op ‘n staatstoelaag staatgemaak het, het eers in Maart 2022 bewus geword van die voordeel nadat ‘n makelaar in kennis gestel is. Sy het ‘n eis ingedien, wat die fonds van die hand gewys het. Die fonds het toe besluit om die voordeel in die boedel in te betaal, ten spyte daarvan dat die boedel nie by die Meester van die Hooggeregshof aangemeld is nie.
Mev Viljoen het ‘n klag by die Pensioenfondsbeoordelaar ingedien, wat die fonds se besluit tersyde gestel het. Die hooggeregshof het later dié uitspraak bevestig, wat die fonds aangespoor het om na die SCA te appelleer.
Die SCA het gesê die sleutelkwessie is of die tydperk van 12 maande begin op die datum van dood of op die datum waarop die fonds van die dood bewus word.
Die hof het bevind dat die proses om afhanklikes te identifiseer en te verifieer eers kan begin sodra die fonds kennis dra van die lid se dood. Om aan artikel 37C te voldoen, moet ‘n fonds afhanklikes identifiseer, ‘n billike verdeling van die voordeel bepaal en oor betaling besluit. Hierdie verpligtinge kan nie nagekom word as die fonds onbewus is van die dood nie.
Die SCA het erken dat artikel 37C op meer as een manier geïnterpreteer kan word, maar het gevind dat die fonds se interpretasie teenstrydig is met die doel en gees van die Wet.
Die hof het gesê die fonds se interpretasie sal sy verpligting om afhanklikes op te spoor en afhanklikheid te ondersoek, ondermyn. Dit kan ‘n fonds toelaat om geen aksie te neem totdat die tydperk van 12 maande verstryk het nie en dan staatmaak op sy gebrek aan kennis van die lid se dood.
Die SCA het bevind dat die Beoordelaar se interpretasie ooreenstem met die doel van die Wet en dat die fonds se benadering afhanklikes kan benadeel deur fondse toe te laat om hul verantwoordelikhede te vermy.
Die hof het ook beslis dat betaling in ‘n bestorwe boedel slegs toegelaat word nadat alle statutêre stappe om afhanklikes en genomineerdes op te spoor uitgeput is.
Die appèl is met koste van die hand gewys.
Pensioenfondsbeoordelaar Lebogang Mogashoa het gesê: “Ons neem kennis van die uitspraak wat die SCA op 28 Mei 2026 gelewer het in die hofuitdaging wat teen ons vroeëre beslissing van 2023 gebring is.
“Die uitspraak bevestig weer ons interpretasie dat die tydperk van 12 maande in terme van artikel 37C ‘n aanvang neem vanaf die datum waarop die fonds van die dood van die lid in kennis gestel is, en nie vanaf die werklike datum van die dood van die lid nie. Ons glo dat die uitspraak duidelikheid verskaf oor hierdie belangrike regspunt”.
PERSOONLIKE FINANSIES
