Die grootste fout wat mense maak, is om aan te neem dat eiendom outomaties ‘n goeie belegging is bloot omdat eiendomspryse mettertyd styg. Wat saak maak, is die opbrengs wat jy behaal nadat jy vir koste, rente, onderhoud, tariewe en belasting, versekering en die geleentheidskoste om jou geld vas te maak, verreken het, volgens Bryan Nicol, ‘n gesertifiseerde finansiële beplanner (CFP®) en deel van Doshguide.
Vir geslagte lank is daar vir Suid-Afrikaners gesê dat die koop van ‘n huis een van die beste maniere is om welvaart op te bou. Die besit van eiendom is lank reeds gesien as ‘n teken van finansiële sukses en ‘n belangrike stap na ‘n gemaklike aftrede.
Maar in 2026 het die finansiële landskap verander. Stygende lewenskoste, veranderende werkpatrone en makliker toegang tot beleggingsprodukte het daartoe gelei dat baie Suid-Afrikaners bevraagteken het of die koop van ‘n huis steeds die grondslag van hul finansiële planne moet wees.
Volgens Nicol is die antwoord nie ’n eenvoudige ja of nee nie.
Hy sê eiendom bly ‘n kragtige instrument om langtermyn-welvaart te bou, maar mense moet die verskil verstaan tussen ‘n huis waarin hulle woon en ‘n eiendom wat hulle as ‘n belegging koop.
“‘n Primêre woning is eerstens ‘n leefstylbate wat sekuriteit en stabiliteit bied, terwyl ‘n beleggingseiendom aangekoop word om opbrengste te genereer deur huurinkomste, kapitaalgroei, of albei. Alhoewel ‘n huis mettertyd in waarde kan styg, maak dit dit nie noodwendig die doeltreffendste aftreestrategie nie,” sê hy.
Alhoewel ‘n huis mettertyd in waarde kan toeneem, genereer dit nie ‘n inkomste op dieselfde manier as wat aftreespaargeld, aandele of ander beleggings kan nie.
“Anders as aftreespaargeld, aandele of ander beleggings, bied die huis waarin jy woon nie ‘n inkomstestroom wanneer jy ophou werk nie. Die realiteit is dat wanneer jy aftree, jy steeds iewers moet bly. Tensy jy beplan om te verkoop of af te skaal, genereer daardie waarde nie ‘n inkomste vir jou nie. Dit is ‘n onderskeid wat baie Suid-Afrikaners miskyk,” sê hy.
Navorsing het deurgaans getoon dat diversifikasie belangrik is vir langtermyn finansiële sekuriteit. Studies deur die globale beleggingsbestuurder Schroders het bevind dat afgetredenes wat staatmaak op ‘n mengsel van bates, insluitend aftreespaargeld, beleggings en eiendom, oor die algemeen beter voorbereid finansieel is as diegene wat afhanklik is van ‘n enkele bron van rykdom.
Terselfdertyd het belegging meer toeganklik as ooit geword. Laekoste-indeksfondse, belastingvrye spaarrekeninge en aftreeprodukte stel Suid-Afrikaners in staat om met relatief klein bedrae te begin belê, dikwels direk vanaf hul slimfone.
Nicol sê eiendom bied egter steeds unieke voordele.
“Eiendom bly uniek omdat dit ‘n bate met ‘n praktiese behoefte kombineer: ‘n plek om te woon. Vir baie huishoudings skep die koop van ‘n huis finansiële dissipline wat andersins moeilik kan wees om te handhaaf. Elke verbandterugbetaling omskep skuld geleidelik in ekwiteit en bou mettertyd rykdom op,” sê Nicol.
Of dit sin maak om ‘n huis te koop, hang van persoonlike omstandighede af.
“Iemand wat beplan om vir ‘n dekade of langer in ‘n eiendom te bly, kan aansienlik baat by eienaarskap. Maar ‘n jong professionele persoon wat gereeld vir werk verhuis, of iemand wat in ‘n gebied met swak eiendomsgroei koop, kan vind dat die huur en belegging van die verskil elders beter opbrengste lewer,” sê hy.
Ligging speel ook ‘n groot rol om te bepaal of ‘n eiendom ‘n suksesvolle belegging word.
“Eiendomsmarkte is hoogs gelokaliseer. Oor die afgelope dekade het ons aansienlike verskille in prestasie tussen stede soos Kaapstad en Johannesburg gesien, wat beleggers daaraan herinner dat die koop van eiendom nie genoeg is nie en waar jy koop net so belangrik is,” sê hy.
Statistieke Suid-Afrika se prysindeks vir residensiële eiendom ondersteun hierdie siening. Tussen 2010 en 2022 het residensiële eiendomspryse in Kaapstad met 141% gestyg, vergeleke met 71% in Johannesburg.
Vir Rory Brachner, stigter van Doshguide, moet die besluit om eiendom te koop altyd by ‘n breër finansiële plan begin.
“Vir baie Suid-Afrikaners sal die koop van ‘n huis een van die grootste finansiële besluite bly wat hulle ooit neem. Maar of dit sin maak as ‘n belegging hang af van veel meer as markneigings. Dit hang af van jou inkomste, leefstyl, finansiële doelwitte, aftreeplanne, en die rol wat eiendom in jou breër portefeulje speel.
“Te dikwels begin mense met die belegging en probeer dan ‘n finansiële plan daaromtrent bou. Die beter benadering is om met ‘n finansiële plan te begin. Om te verstaan waar jy vandag is, hoe jy wil hê jou aftrede moet lyk, en die doelwitte wat jy langs die pad wil bereik, kan help om te bepaal of eiendom deel van daardie reis moet vorm,” sê hy.
Uiteindelik kan eiendom steeds ‘n effektiewe manier wees om welvaart te bou, maar dit moet nie as die enigste pad na finansiële sekuriteit beskou word nie. Die beste benadering is om te verseker dat eiendom deel vorm van ‘n afgeronde finansiële plan wat ook spaargeld, beleggings en duidelike langtermyndoelwitte insluit.
PERSOONLIKE FINANSIES
