Bejaarde Suid-Afrikaners is veral kwesbaar vir finansiële en nabootsing-swendelary met ‘n groot impak, veral waar eensaamheid, vertroue en aftreespaargeld betrokke is.
Leslie Greyling, ‘n finansiële adviseur by Brenthurst Wealth Fourways, sê ouer mense is veral kwesbaar vir swendelary en bedrog, hoewel diegene wat meer gewoond is aan tegnologie geneig is om meer blootgestel te wees omdat hulle dit meer gereeld gebruik.
Sharon Knowles, stigter en uitvoerende hoof van Da Vinci Forensics, sê Suid-Afrika staar ’n “stil krisis” in die gesig waarin grootouers, afgetrede bure en bejaarde ouers geteiken word. Misdadigers buit nie bloot tegniese onbekendheid uit nie, maar ook eensaamheid, vertroue, finansiële angs en diepgewortelde sosiale waardes, sê sy.
“Miskien is die kragtigste instrument in ‘n kubermisdadiger se arsenaal sosiale isolasie. Baie Suid-Afrikaanse seniors woon alleen, terwyl kinders dalk na ander provinsies verhuis het of na die buiteland geëmigreer het. Sosiale kringe word dikwels kleiner met ouderdom,” sê Knowles.
’n Luiende foon of ’n WhatsApp-boodskap kan ’n belangrike oomblik van menslike interaksie verteenwoordig – ’n gedragseienskap wat misdadigers verstaan. “Hulle is dikwels geduldig, beleefd en emosioneel intelligent,” sê Knowles.
Hartsnare
Romanse swendelary en “kleinkind in nood” swendelary is so effektief omdat hulle emosionele gehegtheid, deernis en die instink uitbuit om geliefdes te beskerm, sê Knowles. Studies identifiseer konsekwent eensaamheid en sosiale isolasie as beduidende bydraende faktore tot bedrogviktimisering van ouer mense, voeg sy by.
“Baie bejaarde Suid-Afrikaners is grootgemaak in gemeenskappe waar persoonlike reputasie saak maak, instellings gerespekteer is en vertroue die grondslag van daaglikse interaksies gevorm het,” sê Knowles.
Wanneer bellers beweer dat hulle die Suid-Afrikaanse Inkomstediens, ‘n bank of ‘n staatsagentskap verteenwoordig, reageer baie seniors instinktief met samewerking eerder as agterdog, verduidelik Knowles. Swendelaars buit doelbewus hierdie respek vir gesag uit deur dreigemente wat gevriesde pensioene, geblokkeerde bankrekeninge, onbetaalde belasting of komplikasies van die Suid-Afrikaanse Maatskaplike Sekerheidsagentskap behels, voeg sy by.
Knowles sê navorsing toon toenemend dat ouer volwassenes doelbewus geteiken word omdat bedrieërs hulle as “meer vertrouend, finansieel stabiel en sosiaal geïsoleerd” beskou.
’n Springer Nature-studie van 2025 het bevind dat ouer volwassenes veral kwesbaar is as gevolg van fisiese swakheid, kognitiewe agteruitgang, sosiale isolasie, beperkte digitale vaardighede en lae bewustheid van privaatheid en sekuriteitsrisiko’s. “Ageism staan uit as een van die mees diepgaande uitdagings wat ouer volwassenes in die gesig staar; om hulle te stroop van die selfrespek wat aan ander verleen word,” skryf die skrywers.
Die getalle vertel hul eie storie
Die Suid-Afrikaanse Bankrisiko-inligtingsentrum se jongste Misdaadstatistiekverslag vir 2024 wys finansiële misdaad het steeds skerp toegeneem, met ‘n ongekende 86%-toename in digitale bankbedrogvoorvalle en ‘n 74%-styging in verwante verliese, wat R1,888 miljard bereik het. Hierdie syfers weerspieël die breër bevolking, nie alleen bejaarde slagoffers nie.
In die 2024/25-boekjaar het die Finansiële Intelligensiesentrum bygedra tot die verhaal van byna R144 miljoen se kriminele opbrengs deur meer as 4 000 finansiële intelligensieverslae.
Sy eenheid vir gedeelde forensiese vermoëns, wat in Mei geskep is, het in sy eerste volle jaar bygedra tot bateverhalings van R14,37 miljoen en die inskrywing van 14 sake vir vervolging. Marise Smit, ‘n gesertifiseerde finansiële beplanner by Brenthurst Wealth Pretoria, merk op dat die Gedragsowerheid vir die Finansiële Sektor gereelde waarskuwings publiseer oor twyfelagtige firmas wat finansiële en beleggingsdienste lewer op sy webwerf.
Valse hoop en paniek
Voortdurende ekonomiese druk skep bykomende kwesbaarheid, sê Knowles. “Baie bejaarde burgers is stilweg bekommerd oor of hul spaargeld stygende voedselpryse, elektrisiteitskoste en mediese uitgawes sal dek.”
Bedrieërs buit hierdie angs uit deur vals kripto-geldeenheidbeleggings, gewaarborgde opbrengsskemas, lotery-swendelary en bedrieglike beleggingsgeleenthede, sê Knowles. “Baie slagoffers sukkel om te erken dat die beloofde opbrengs onrealisties of wiskundig onmoontlik is,” voeg sy by.
Smit sê sommige beleggers het uiterste metodes gebruik om verliese te verhaal ná etlike jare van ongunstige marktoestande. Terwyl groeigeleenthede nagestreef moet word, is ‘n “paniek-aangevuurde waansin presies wat gewetenlose operateurs en kriminele sindikate hoop om te voed,” sê sy.
Gedraad vir vertroue, nie misleiding nie
“Natuurlike veroudering beïnvloed ook mense se vermoë om manipulasie of misleiding op te spoor,” sê Knowles. Navorsing in kubersielkunde en kriminologie dui daarop dat ouer volwassenes minder effektief kan word om manipulasie of bedrieglike opset in aanlyn kommunikasie te herken.
Knowles sê dit beteken nie ouer mense is onbekwaam of onbewus nie, maar dat swendelaars doelbewus interaksies ontwerp om hul kwesbaarhede te ontgin. Baie seniors is afhanklik van kinders, bure of vriende om aanlynbankdienste en digitale dienste te bestuur; ondersteuning wat, hoewel dit dikwels nodig is, afhanklikheid kan skep en vertroue kan verminder om te verifieer of ‘n interaksie wettig is.
Kubermisdaad wat ouer mense teiken, moet nie alleen as ‘n tegniese geletterdheidskwessie gesien word nie, sê Knowles. “Seniors word doelbewus geteiken omdat kubermisdadigers hulle sien as finansieel stabiel, sosiaal geïsoleerd, vertrouend en emosioneel responsief,” sê sy.
Welstand
Gesinne, banke, gemeenskapsorganisasies en beleidmakers moet erken dat “emosionele welstand en sosiale verbintenis nou deel is van kuberveiligheidsverdediging,” sê Knowles.
Smit merk op dat die omvang van die probleem nie geïgnoreer kan word nie aangesien misdadigers slimmer en gladder word. “Selfs die waaksaamste belegger kan uitgevang word deur gesofistikeerde skemas wat ontwerp is om jou van jou geld te skei,” sê sy.
“In baie gevalle is die sterkste verdediging teen kubermisdaad dalk nie tegnologie nie, maar om ouer mense verbind, ingelig en ondersteun te hou voordat ‘n misdadiger die persoon word wat hulle die meeste van hoor,” sê Knowles.
Greyling voeg by dat “dit dikwels daarop neerkom om ‘n eenvoudige soektog op Google te doen om diensverskaffers te verifieer of na te vors, of om direk ‘n oproep na die maatskappy te maak om versoeke wat ontvang is te bevestig en op hoogte te bly van trending bedrogspulwaarskuwings”.
PERSOONLIKE FINANSIES
