Suid-Afrikaanse huishoudings bly onder aansienlike finansiële druk, met stygende lewenskoste wat steeds inkomstegroei oorskry en laat baie verbruikers sukkel om tred te hou met hul finansiële verpligtinge.
Volgens TransUnion se Q2 2026 Consumer Pulse Study (CPS) verwag byna vier uit 10 Suid-Afrikaners (39%) om in die komende maande ten minste een rekening of leningterugbetaling te mis, wat die voortdurende druk beklemtoon wat aanhoudende inflasie op huishoudelike finansies plaas.
Die bevindinge dui daarop dat hoewel verbruikers by ‘n uitdagende ekonomiese omgewing aanpas, daar min bewyse is van ‘n breë-gebaseerde herstel. In plaas daarvan maak huishoudings al hoe moeiliker afwegings namate bekostigbaarheidsdruk bestedings-, leen- en spaargewoontes hervorm.
“Verbruikers bestuur steeds, maar die marge vir foute krimp. Selfs beskeie stygings in noodsaaklike koste dwing moeilike afruilings af, wat weerspieël word in laer vertroue en versigtiger kredietgedrag,” sê Ayesha Hatea, direkteur van navorsing en konsultasie by TransUnion Suid-Afrika.
Vertroue verswak namate inflasie aanhou byt
Terwyl huishoudings se finansies relatief stabiel bly vergeleke met ‘n jaar gelede, gaan vertroue oor die toekoms steeds verswak.
Die opname bevind dat 43% van die respondente sê hul huishoudelike finansies is beter as wat hulle verwag het, marginaal af vanaf 44% in die tweede kwartaal van 2025. Vier uit elke 10 verbruikers (40%) sê egter hul finansiële posisie is swakker as wat beplan is, wat die volgehoue druk wat baie gesinne ondervind, onderstreep.
Finansiële optimisme versag ook. Twee-derdes (66%) van die respondente sê hulle is optimisties oor hul finansiële toekoms, af van 71% ‘n jaar tevore, terwyl die proporsie wat pessimisme uitdruk, van 15% tot 19% styg.
Inkomsteverwagtinge verswak in tandem. Sewe uit 10 Suid-Afrikaners verwag dat hul huishoudelike inkomste oor die volgende 12 maande sal styg, vergeleke met 75% wat ‘n jaar gelede daardie siening huldig.
Die gaping tussen verdienste en lewenskoste bly ‘n groot bekommernis. Slegs 37% van die respondente meen hul inkomste hou tred met inflasie, terwyl 41% nie saamstem nie. Dit is nie verbasend dat die stygende koste van noodsaaklikhede soos kruideniersware en brandstof onder die top drie bekommernisse is vir 79% van diegene wat ondervra is.
Volgens Hatea bly inflasie die enkele grootste uitdaging wat huishoudings in die gesig staar.
“Selfs waar inkomste styg, absorbeer noodsaaklike koste vinnig daardie verligting. Dit maak begrotingsdissipline en finansiële bewustheid belangriker, want huishoudings moet weet waar hulle kan aanpas wanneer druk toeneem.”
Verbruikers sny diskresionêre besteding om begrotings te balanseer
Gekonfronteer met toenemende finansiële druk, verskerp Suid-Afrikaners hul huishoudelike begrotings en verminder nie-noodsaaklike uitgawes.
Meer as die helfte van die respondente (53%) sê hulle besnoei op diskresionêre besteding oor die afgelope drie maande, insluitend uiteet, vermaak en reis. ’n Verdere 28% kanselleer intekeninge of lidmaatskap, terwyl 24% besteding aan digitale dienste soos internet, stroomplatforms en betaaltelevisie verminder of kanselleer.
Die opname toon ook kontrasterende benaderings tot skuld en spaargeld.
Byna een derde (32%) versnel skuldterugbetalings, terwyl 27% bydraes tot noodspaargeld of stokvels verhoog. Een uit elke vyf respondente meld dat hulle meer spaar vir aftrede.
Nie alle huishoudings is egter in ‘n posisie om hul finansies te versterk nie. Veertien persent sê hulle verminder aftreespaargeld, nog 14% maak meer staat op beskikbare krediet, en 13% trek op aftreespaargeld om uitgawes te dek.
As ons vorentoe kyk, verwag verbruikers dat noodsaaklike koste sal aanhou styg. Ongeveer 37% verwag om meer aan rekeninge en leningterugbetalings oor die volgende drie maande te bestee, terwyl een derde hoër mediese uitgawes verwag. Hoewel 36% van voorneme is om bydraes tot aftreespaargeld of -beleggings te verhoog, verwag 16% om dit te verminder.
“Hierdie bevindinge wys hoe versigtig huishoudings probeer om afruilings te bestuur. Sommige verbruikers bou steeds buffers en betaal skuld af, terwyl ander op spaargeld of krediet trek om deur die maand te kom. Daarom is die breër prentjie een van volgehoue finansiële aanpassing eerder as eenvoudige verbetering,” sê Hatea.
Krediet bly belangrik, maar verbruikers is versigtig
Ten spyte van voortdurende finansiële druk, bly toegang tot krediet ‘n belangrike deel van huishoudelike finansiële beplanning.
‘n Oorweldigende 92% van die respondente sê toegang tot kredietprodukte is belangrik om hul finansiële doelwitte te bereik, onveranderd van ‘n jaar gelede.
Verbruikers se persepsies van krediettoegang verbeter, met 45% wat glo dat hulle voldoende toegang tot krediet het, vergeleke met 38% ‘n jaar tevore. Die helfte van die respondente glo ook dat hulle goedgekeur sal word as hulle ‘n kredietaansoek indien.
Verbeterde vertroue vertaal egter nie in sterker vraag nie.
Slegs 36% van verbruikers beoog om in die volgende jaar vir nuwe krediet aansoek te doen of bestaande skuld te herfinansier, ‘n syfer wat min of meer onveranderd bly vanaf 2025.
Onder diegene wat dit oorweeg om om krediet aansoek te doen, maar daarteen besluit, noem 30% die koste van lenings as die primêre rede. Kredietgeskiedenis word met 23% as ‘n hindernis geïdentifiseer, terwyl 22% dui op kommer oor inkomste of indiensneming.
“Kredietaanvraag het nie verdwyn nie, maar verbruikers raak meer selektief oor die verpligtinge wat hulle aanneem. Vir baie huishoudings gaan toegang nie net daaroor of krediet beskikbaar is nie. Dit gaan ook daaroor of die koste, terugbetalingsvoorwaardes en goedkeuringsproses hanteerbaar voel,” sê Hatea.
Waar verbruikers wel van plan is om te leen, verskuif die vraag na kortertermyn, meer buigsame kredietprodukte. Onder voornemende aansoekers beplan 34% om aansoek te doen vir ‘n persoonlike lening, 29% vir ‘n nuwe kredietkaart, en 27% is van plan om koop nou, betaal later dienste te gebruik.
Digitale finansies bring groter gerief en groter risiko
Die studie wys ook op die groeiende aanvaarding van digitale finansiële dienste.
Onder die respondente wat digitale bankdienste gebruik, sê 46% hulle bank met ‘n instansie wat slegs vir digitale bankdienste beskikbaar is, terwyl 56% van koop nou, betaal later dienste gebruik het. Byna ‘n kwart (23%) rapporteer ook dat hulle digitale of finteg-verskaffers gebruik.
Toenemende digitale deelname gaan egter gepaard met toenemende kommer oor bedrog en kubermisdaad.
Meer as die helfte van die respondente (56%) sê hulle is gedurende die afgelope drie maande deur aanlyn-, e-pos-, telefoon- of SMS-bedrogpogings geteiken.
Stem-uitvissing (vishing) is die mees algemene bedrogspul wat aangemeld is, wat 34% van diegene wat geteiken word, gevolg deur SMS-phishing (smishing) teen 33% en e-pos-phishing teen 31%.
Boonop sê 26% van die respondente dat hulle in kennis gestel is dat hul persoonlike inligting of aanlyn rekeningbesonderhede gedurende die vorige drie maande in ‘n data-oortreding ontbloot is.
Verbruikers neem stappe om hul aanlyn sekuriteit te verbeter. Meer as die helfte (53%) verander wagwoorde in reaksie op kommer oor kuberveiligheid, terwyl 37% hul kredietverslae nagaan en 12% antivirus- of internetsekuriteitsagteware koop.
Nietemin bly baie onseker oor hoe om op kuberbedreigings te reageer. Onder diegene wat geen stappe doen ten spyte van sekuriteitsbekommernisse nie, sê 56% dat hulle eenvoudig nie weet watter stappe om te neem nie.
“Namate digitale finansiële deelname toeneem, word sekuriteit ‘n kerndeel van finansiële vertroue. Verbruikers benodig duidelike, praktiese leiding oor hoe om hul inligting te beskerm en doeltreffend te reageer wanneer risiko’s ontstaan,” sê Hatea.
Huishoudings soek groter finansiële beheer
Ten spyte van die moeilike ekonomiese klimaat, dui die opname daarop dat Suid-Afrikaners aktief betrokke bly by hul finansiële welstand.
Meer as een derde (34%) monitor hul kredietverslae elke maand, terwyl 13% dit weekliks doen en 6% dit daagliks nagaan.
Meer as die helfte van die respondente (52%) glo ook dat hul krediettellings sal verbeter as leners addisionele finansiële inligting behalwe tradisionele kredietverslae, insluitend huurbetalingsgeskiedenis, oorweeg, koop nou, betaal latere transaksies en korttermynleningsterugbetalings.
Die bevindinge weerspieël die groeiende vraag na groter finansiële sigbaarheid en meer inklusiewe kredietbeoordeling namate verbruikers ‘n toenemend onseker ekonomiese omgewing navigeer.
Oor die algemeen skets TransUnion se jongste Verbruikerspolsstudie ‘n prentjie van veerkragtigheid wat getemper word deur toenemende finansiële beperkings. Suid-Afrikaanse huishoudings bly aanpas deur diskresionêre besteding te verminder, skuld versigtiger te bestuur en groter beheer oor hul finansies te soek, maar volgehoue inflasie en stygende lewenskoste toets steeds hul vermoë om verdere ekonomiese skokke te weerstaan.
“Verbruikers doen hul bes om in ‘n moeilike omgewing in beheer te bly. Vir uitleners en finansiële diensverskaffers lê die geleentheid daarin om daardie poging te ondersteun deur deursigtige pryse, verantwoordelike toegang tot krediet, en hulpmiddels wat verbruikers help om finansiële stres te verwag en te bestuur voordat dit eskaleer,” sê Hatea.
PERSOONLIKE FINANSIES
