Helen du Toit|Gepubliseer
Suid-Afrika is een van die lande wat wêreldwyd die meeste blootgestel is aan bedrogspulpogings, met een uit elke vyf van ons wat sê hulle ervaar elke dag ten minste een bedrogspulpoging, volgens die Global Anti-Scam Alliance (GASA) Global Stand of Scams 2025-verslag. Sanlam sê die werklike verdediging teen hierdie groeiende bedreiging kan verbasend eenvoudig wees: rapporteer, eerder as om die pogings te ignoreer.
Namate swendelary meer algemeen word, speel verslaggewing daarvan ‘n kritieke rol om ondersoekers te help om kriminele netwerke op te spoor en te ontwrig. Selfs wanneer mense nie geld verloor het nie, help die inligting wat hulle deel ‘n duideliker prentjie van hoe hierdie swendelary funksioneer.
Dit was vroeër dat bedrieërs en kubermisdadigers op besighede konsentreer, maar kriminele netwerke teiken nou meer en meer individue. Die omvang van die probleem en die getalle wat betrokke is, dui daarop dat dit nou ‘n maatskaplike probleem is.
Swendelary het ook meer gesofistikeerd geword. Tradisioneel het swendelaars ouer, meer kwesbare groepe geteiken wat nie vertroud was met veranderende tegnologieë nie. In ooreenstemming daarmee, meld die meeste Gen X (70%), Baby Boomers (65%) en die Silent Generation (67%) dat hulle nie baie selfversekerd voel om ‘n bedrogspul te herken nie.
Maar om ‘n jong, opgevoede digitale boorling te wees, is geen waarborg van veiligheid nie. Trouens, die risiko is selfs meer kommerwekkend: die GASA-verslag het bevind dat wêreldwyd die mense wat die meeste vatbaar is om bedrog te word en geld te verloor jonger is (27% Gen Z, 26% Millennials) en hoogs opgevoed (26%).
Die rede waarom mense vir swendelary val, is ongelukkig te menslik. Dit voel net so eg en so oortuigend. Dit is nie soos dit in die ou dae was nie, waar jy in baie gevalle moes geweet het die aanbod is te goed om waar te wees. Vandag is die vlakke van misleiding hoog, en swendelary is gesofistikeerd.
Die GASA-verslag bevind dat vir 21% van die respondente, die geloofwaardigheid van die bedrogspul die hoofrede is waarom slagoffers wêreldwyd dink dat hulle bedrieg is. Slegs 8% van die respondente het gesê dat hulle nie seker was of die aanbod wettig was nie, maar het in elk geval gekies om dit te waag.
Die beste manier vir Suid-Afrikaners om die alomvattende bedreiging van finansiële swendelary te bekamp, is om waaksaam te wees en voorvalle aan te meld. Selfs as jy nie bedrieg is nie, maak dit ‘n groot verskil as mense pogings tot swendelary rapporteer. Vanuit Sanlam se perspektief gaan elke verslag na die skep van ‘n datastel, waarop ons dan kan reageer. Enige inligting is vir ons waardevol, of dit nou die IP-adres van die bedrieglike webwerf is of die selfoonnommer van die swendelaar wat jou gebel het. Hoe meer data ons kan insamel, hoe meer kan ons gesamentlik met ander belanghebbendes saamwerk om ‘n prentjie te bou van die netwerke agter hierdie swendelary.
Versekeringsmaatskappye verdien die hoogste graderings vir hul responsiwiteit in voor- en na-bedrogspulondersteuning. Versekeraars lei in bewustheid en opvoeding (53%), bedrogspulblokkering en betalingsvoorkoming (49%), gemak om aan te meld (51%), ondersoek (49%) en vergoeding (48%), volgens die GASA-verslag se opname-respondente. Deelnemers aan die opname beklee die polisie derde, agter banke, maar voor die regering (wat laaste is, in die negende plek).
Dit kan moeilik wees vir die polisie om op te tree, want in Suid-Afrika het ons nie ‘n wetlike definisie van wat ‘n bedrogspul is nie. Wat veral bedrieglike beleggings betref, is dit moeilik om die wetlike verskil tussen ‘n bedrogspul en ‘n slegte finansiële besluit te onderskei.
Benewens die rapportering van swendelary by die SAPD, kan jy dit ook rapporteer by die bank wat jy gebruik het om betaling te maak, of dit rapporteer aan YIMA, ‘n nie-winsgewende organisasie wat verbruikers in staat wil stel en bemagtig om hulself teen die bedreiging en impak van swendelary te beskerm. As jy vermoed dat ‘n webwerf gebruik word om swendelary te fasiliteer, kan jy dit rapporteer aan The Internet Service Providers’ Association (ISPA) wat ‘n verwyderingskennisgewingproses namens sy lede.
Wat voorkoming betref, pasop vir die bekende rooi vlae wat ‘n bedrogspul aandui. Wees bedag op dringendheid. Die GASA-verslag het bevind dat 64% van swendelary binne ‘n enkele dag van die teiken se eerste kontak plaasvind, en 47% vind plaas binne minute.
Swendelaars reken op jou om paniekerig te raak. Die beste reaksie is om kalm te bly en die beller of sender te verifieer. Selfs as die kontak wettig lyk, oefen jou reg uit om die gesprek te beëindig en bevestig die persoon se identiteit. Bly altyd meer waaksaam as wat jy dink jy behoort te wees.
*Du Toit is die hoof van forensiese ondersoeke by Sanlam Lewens en Spaar.
PERSOONLIKE FINANSIES
