Terwyl Suid-Afrika begrotingsdag aanbreek, is Belasting op Toegevoegde Waarde (BTW) weer in die kollig – nie noodwendig omdat dit na verwagting sal verander nie, maar oor hoe diep dit beide staatsinkomste en huishoudelike finansies raak.
BTW bly een van die staat se betroubaarste bronne van inkomste, maar tog ook een van sy polities sensitiefste hefbome.
Hierdie indirekte belasting wat teen 15,5% gehef word op die meeste goedere en dienste in Suid-Afrika, ingevorder deur die Suid-Afrikaanse Inkomstediens, is van toepassing op die meeste transaksies.
Sekere goedere word egter teen 0% belas, insluitend 19 basiese voedselitems, saam met brandstof, paraffien en uitvoere.
Ander kategorieë val heeltemal buite die BTW-stelsel. Residensiële huurverblyf, geselekteerde opvoedkundige dienste en nie-fooi-gebaseerde finansiële dienste is van dié wat as vrygestel behandel word.
Hierdie struktuur, hoewel dit tegnies is, het sentraal geword in breër fiskale debatte.
Verlede jaar se nasionale begroting het getoon hoe brandbaar BTW-beleid kan wees. ’n Voorstel om die koers met twee persentasiepunte te verhoog, het politieke binnegevegte binne die regering van nasionale eenheid ontketen, gevolg deur regsuitdagings van opposisiepartye.
Net voor hofuitsprake moes plaasvind, het die regering teruggedeins.
Enoch Godongwana, minister van finansies, het bevestig dat BTW vanaf 1 Mei 2025 op 15% sal bly, wat die beplande verhoging laat vaar ná konsultasies met koalisievennote en parlementêre komitees.
Die ommekeer het ‘n onmiddellike lewenskoste-skok vir verbruikers vermy, maar die Nasionale Tesourie het ‘n geraamde inkomstetekort van R75 miljard oor die mediumtermyn in die gesig gestaar.
Dit het ook die tesourie gedwing om die begroting drie keer voor te lê voordat dit finaal in Mei aanvaar is – die eerste so ‘n vertraging in demokratiese Suid-Afrika se geskiedenis.
Teen daardie agtergrond sê ontleders dat die tesourie dit onwaarskynlik sal waag om die BTW-stryd te heropen.
Hoofekonoom by Citadel, Maarten Ackerman verwag nie groot belastingveranderings nie. “Gegewe verlede jaar se politieke uitdagings rondom BTW, is dit hoogs onwaarskynlik dat die regering ‘n BTW-verhoging sal herbesoek,” verduidelik hy.
Ania Strydom, loonstaatnakomingsnavorsingsbestuurder by Deel Local Payroll, het gesê die Nasionale Tesourie verstaan BTW-verhogings bly onsmaaklik, “veral in ‘n koalisie-gedrewe omgewing”.
Oproepe om die lys van nulkoersgoedere uit te brei kan egter weer opduik namate huishoudings met stygende lewenskoste worstel, het sy bygevoeg.
Alhoewel dit nie noodwendig transformerend is nie, sal stabiliteit vir verbruikers welkom wees.
Tando Ngibe, senior bestuurder by Budget Insurance, het gesê as BTW en persoonlike inkomstebelasting onveranderd bly, moet huishoudings bepaal wat dit vir hul finansies beteken. Verbruikers moet “goed aandag gee” aan die aanbieding, sê hy.
Intussen het Shaheed Patel, konsultant, belasting- en valutabeheer en Dehal Jivan, kandidaatprokureur by CMS South Africa reeds opgemerk dat die Nasionale Tesourie voorheen ‘n inkomste “oorskryding” opgemerk het wat gedeeltelik deur BTW gedryf is, wat hom R11,3 miljard verdien het.
Kristof Kruger, senior vaste-inkomstehandelaar by Prescient Securities, het daarop gewys dat ons kleiner indirekte aanpassings kan sien, soos aanpassings aan BTW-vrystellings.
The Organisation Undoing Tax Abuse maan die regering om nie BTW te verhoog nie en sê “verlede jaar se besluit om nie voort te gaan met ‘n breë gebaseerde 2% BTW-verhoging het getoon dat daar geloofwaardige alternatiewe vir regressiewe belasting bestaan”.
Selfs sonder ‘n BTW-verhoging is dit onwaarskynlik dat verbruikers prysdruk sal vryspring.
Ester Ochse, produkhoof by First National Bank Integrated Advice, het gewaarsku dat indirekte belasting en inflasie steeds die koste van alledaagse goedere kan verhoog
Stygings in heffings op alkohol en suikerhoudende drankies, tesame met heffings op items soos plastieksakke, kan individueel klein voorkom, maar mettertyd ophoop, wat huishoudelike begrotings rek, het sy gesê.
Wêreldwyd worstel regerings met soortgelyke afwegings.
Lelethu Poswa, fondsbestuur by Anchor Capital wys daarop dat premier Sanae Takaichi in Japan ‘n tydelike tweejaar-opheffing van BTW op voedsel voorstel.
BTW daar is 10%, met ‘n verlaagde 8%-koers vir kos, drankies (alkohol/eetplek uitgesluit), en koerantintekeninge. Hierdie koers het sedert Oktober 2019 stabiel gebly om ‘n verouderende bevolking te finansier.
IOL BESIGHEID
