Soos ons in Februarie 2026 inbeweeg, is dit die moeite werd om weer na sommige van die stiller boustene van langtermynbelegging te kyk. Nie die idees wat opskrifte oorheers nie, maar dié wat die werk bestendig oor dekades doen. Een hiervan is die belastingvrye spaarrekening (TFSA).
Ten spyte daarvan dat dit vir baie jare beskikbaar is, sal 1 Maart 2026 in werklikheid die 11de jaar wees sedert TFSA’s ingestel is, hulle bly onderbenut of word dikwels nie tot hul volle potensiaal gebruik nie. Dit is ‘n gemiste geleentheid, want die TFSA bied iets skaars in belegging: groei wat nooit belas word nie.
Die reëls is eenvoudig
Beleggers kan tot R36 000 per belastingjaar bydra, met ‘n leeftydbydraelimiet van R500 000. Op hul eie lyk hierdie syfers nie besonder indrukwekkend nie. Die werklike voordeel kom daaruit om konsekwent by te dra en tyd en samestelling toe te laat om hul werk te doen.
Alle opbrengste verdien binne ‘n TFSA, rente, dividende en kapitaalwins, is heeltemal belastingvry. Dit beteken elke rand se groei bly belê en bly jaar na jaar saamgestel word. Oor lang tydperke word die verskil tussen belas en onbelaste groei beduidend.
Om dit te illustreer, oorweeg:
- ‘n Maandelikse bydrae van R3 000 (drieduisend rand) oor ongeveer 13,8 jaar (166 maande) kom by tot R498 000 belê (byna ‘n halfmiljoen rand).
- Teen ‘n veronderstelde opbrengs van 10% per jaar kan daardie belegging oor hierdie tyd tot ongeveer R1,07 miljoen groei.
- Sowat R570 000 van die finale waarde kom suiwer uit groei, en niks daarvan word belas nie.
Om maandeliks by te dra bied ook ‘n klein bykomende voordeel aangesien geld vroeër belê word en meer tyd het om saam te stel as wanneer bydraes een keer per jaar gemaak word.
Die lank en die kort daarvan
In ‘n relatief hoëbelastingland soos Suid-Afrika kan die vermyding van belasting op beleggingsgroei stil maar betekenisvol langtermynuitkomste verbeter. TFSA-beleggings is vrygestel van dividendterughoubelasting, wat beteken dat dividende ten volle herbelê kan word sonder om bydraelimiete te beïnvloed. TFSA’s is ook eenvoudig om oop te maak en te bestuur, wat hulle geskik maak vir beide nuwe beleggers en diegene met gevestigde portefeuljes. Alhoewel daar geen sluitingstydperke is nie, word die grootste voordeel behaal deur vir die lang termyn belê te bly.
Een gebied wat meer aandag verdien, is produkkeuse. ’n Wye reeks beleggings in Suid-Afrika kwalifiseer as TFSA-produkte, van kontant- en inkomstefondse tot gebalanseerde en aandelefondse. Alhoewel hierdie buigsaamheid nuttig is, beteken dit ook dat beleggers mooi moet dink oor hoe hulle die struktuur gebruik.
Omdat onttrekkings nie vervang kan word sonder om bydraelimiete te gebruik nie, word ‘n TFSA die beste beskou as ‘n langtermynbelegging, dikwels 15 jaar of meer. Met so ‘n lang tydhorison behoort die doelwit oor die algemeen maksimum langtermyngroei eerder as korttermynstabiliteit te wees. Om hierdie rede is TFSA’s tipies beter geskik vir hoë-aandele of groei-georiënteerde portefeuljes.
Alhoewel aandelebeleggings oor korter tydperke wisselvallig kan wees, is beleggers met tyd aan hul kant gewoonlik beter geposisioneer om hierdie wisselvalligheid te duld in ruil vir hoër verwagte reële opbrengste. Die gebruik van laegroeiprodukte, soos kontant, verminder die langtermynvoordeel van die belastingvrye struktuur aansienlik.
TFSA’s maak sin vir die meeste Suid-Afrikaanse beleggers
In die praktyk kan byna alle beleggers voordeel trek uit ‘n TFSA. Jonger beleggers kry die meeste daaruit om vroeg te begin en saamgestelde tyd te gee om te werk. Gevestigde beleggers kan ‘n TFSA as ‘n permanente belastingskuiling binne ‘n breër portefeulje gebruik. Laerinkomstebeleggers trek steeds voordeel, veral uit belastingvrye dividende op aandelebeleggings. Gesinne kan ook TFSA’s gebruik om kinders of kleinkinders te help spaar vir toekomstige uitgawes, terwyl hulle hulle aan goeie finansiële gewoontes bekendstel.
Daar is egter ‘n paar reëls wat die moeite werd is om te onthou. Oorskryding van jaarlikse of lewenslange bydraelimiete lok strafbelasting, veral as bydraes oor baie verskaffers versprei word. Alhoewel onttrekkings te eniger tyd toegelaat word, kan bedrae wat onttrek word nie eenvoudig vervang word sonder om bydraelimiete te beïnvloed nie. Onttrekkings word ook slegs in die TFSA-houer se Suid-Afrikaanse bankrekening inbetaal.
Die belastingvrye spaarrekening is nie ingewikkeld of opwindend nie, en dit is juis sy sterkpunt. As dit geduldig gebruik en toepaslik vir groei belê word, kan dit rustig en betekenisvol langtermynbeleggingsuitkomste verbeter.
Dit is ook belangrik om te onthou dat TFSA-bydraes voor die einde van die Suid-Afrikaanse belastingjaar op 28 Februarie gemaak moet word. Beleggers wat nog nie hul jaarlikse toelaag gebruik het nie, het nog tyd om dit te doen.
* Behr is die direkteur by Foord Batebestuur
PERSOONLIKE FINANSIES
