Iemand het onlangs probeer om ‘n testament in te dien wat in Braille onderteken is. Dit is nie wettig nie, maar dit beklemtoon die uitdagings wat sommige mense in die gesig staar. Die goeie nuus is dat daar lewensvatbare oplossings vir baie van hulle is.
So, wat gebeur as jy nie jou testament met die konvensionele pen op papier kan teken nie? Beteken dit dat jy geen sê het oor wat met jou bates gebeur nie? Gelukkig doen dit nie.
Suid-Afrikaanse wetgewing erken dat nie elke persoon konvensioneel kan teken nie. Dit laat dus ook duimafdrukke, merke en handtekeninge per gevolmagtigde toe. Maar daar is streng reëls oor getuienis en sertifisering. Dit beteken dat almal, ongeag gestremdheid of omstandighede, hul reg op ‘n geldige testament kan uitoefen en ‘n nalatenskap kan nalaat.
Dit is van die scenario’s wat Capital Legacy van tyd tot tyd teëkom, aangesien dit werk om die kommerwekkende statistiek van ‘n geskatte 70% van Suid-Afrikaners wat nie geldige testamente het nie, te verbeter. In al hierdie gevalle moet die streng reëls vir getuig en sertifisering (sien hieronder) gevolg word om seker te maak die testament is geldig.
- Blindheid of ernstige gesiggestremdheid. Ongeveer 1,4 miljoen Suid-Afrikaners is volgens BlindSA blind of gesiggestremd, met ‘n aansienlike 80% van hulle in landelike gebiede. Om dit vir hulle makliker te maak om hul testamente op te stel en te onderteken, laat ons wet ’n duimafdruk toe as plaasvervanger vir hul handtekening.
- Ongeletterdheid. Sowat 4 miljoen volwasse Suid-Afrikaners word volgens arbeidsmarknavorsing as ongeletterd beskou. ‘n Ongeletterde persoon sal sukkel om hul naam te skryf en te teken, so, soos hul gesiggestremde eweknieë, kan hulle ‘n duimafdruk gebruik of ‘n merk (soos ‘n X) maak om hul testamente te bekragtig en te verseker dat hul finale wense uitgevoer word.
- Fisiese gestremdheid. Ongeveer 3,5 miljoen Suid-Afrikaners leef met ‘n gestremdheid, volgens StatsSA. Dit sluit toestande in soos verlamming, erge artritis of neurologiese afwykings wat dit moeilik of onmoontlik maak om ‘n pen vas te hou. Hulle kan ‘n gevolmagtigde magtig om namens hulle te teken, maar beide persone moet teenwoordig wees.
- Tydelike ongeskiktheid. ‘n Persoon wat in die hospitaal opgeneem is, fisies swak of ernstig siek is, sou sukkel om ‘n dokument te teken. In sulke gevalle kan ‘n merk of duimafdruk gebruik word.
- Kulturele tradisies. Ouer generasies in baie tradisionele kulture was histories nie gewoond daaraan om formele, geskrewe testamente te hê nie, maar vertrou eerder op gewoontereg, mondelinge tradisies en familie-gebaseerde erfenisstelsels. Soos hierdie gemeenskappe moderniseer, en jonger generasies se waardestelsels verskuif, is daar groter bewustheid van die behoefte aan ‘n veilige finansiële toekoms en om ‘n nalatenskap na te laat. Hulle kan egter steeds onbekend wees met en ongewoond wees om dokumente te onderteken. Ook hier sal ‘n merk of duimafdruk wetlik aanvaarbaar wees as dit korrek gedoen word.
Reëls vir getuienis en sertifisering
- Die persoon wat die testament opstel (testateur/testatrise) moet 16 of ouer en gesond wees.
- Die testament moet op elke bladsy onderteken of gemerk word, in die teenwoordigheid van twee getuies.
- ‘n Ander persoon mag namens hulle teken, maar dit moet op hul leiding en in hul teenwoordigheid gedoen word, saam met twee getuies.
- Indien die persoon nie sy eie testament kan teken nie, kan hulle dit met ‘n duimafdruk of ‘n teken (soos ‘n X) in die teenwoordigheid van twee getuies merk.
- Getuies moet 14 of ouer wees, en gesond wees (in staat om in die hof te getuig).
- Getuies mag nie by die testament baat vind nie, en ook nie getroud wees met iemand wat by die testament sal baat nie.
- Indien ‘n testament met merk of duimafdruk geteken is, moet ‘n Kommissaris van Ede die persoon se identiteit bevestig, dat die dokument wel hul testament is en in hul teenwoordigheid gemerk is. Hierdie sertifisering moet by die testament aangeheg word.
Die Suid-Afrikaanse reg erken dat nie almal konvensioneel hul testamente kan onderteken nie. Deur merke, duimafdrukke of handtekeninge per gevolmagtigde toe te laat – onderhewig aan streng getuienis- en sertifiseringsvereistes – balanseer die wet toeganklikheid met beskerming teen bedrog. Dit verseker dat almal, ongeag gestremdheid of omstandighede, ’n geldige testament en inspraak kan hê oor hoe hul boedel verdeel word.
* Nadesan is die besturende direkteur van fidusiêre dienste by Capital Legacy.
PERSOONLIKE FINANSIES
