Suid-Afrika het Wêreldverbruikersregtedag op 15 Maart en Menseregtedag op 21 Maart gevier, wat beklemtoon dat regverdigheid en waardigheid ook in finansiële sake strek, sê Niresh Gopichand, risikodirekteur by Atlas Finance.
Hy sê krediet is nie net ‘n leeninstrument nie, maar ook ‘n manier om huishoudings te beskerm. Sedert 2005 is die Nasionale Kredietwet (NCA) die grondslag van verbruikersbeskerming, wat vereis dat leners met deursigtigheid en verantwoordelikheid optree.
“Krediet beïnvloed jou huishoudelike stabiliteit en jou langtermyntoekoms. Die wet bestaan om te verseker dat niemand uitgebuit word bloot omdat hulle finansiële bystand benodig nie,” sê Gopichand.
Leonie van Pletzen, HUB van die Kredietvereniging van Suid-Afrika (CASA), voeg by: “Elke Suid-Afrikaner het die reg om billikheid en respek van leners te eis. Hierdie regte is nie abstrakte ideale nie, maar dit is in die wet vasgelê om gewone mense te beskerm.”
Ses sleutelregte onder die NKW en Verbruikerswet word uiteengesit:
- Duidelike, vooraf inligting: Verbruikers moet ‘n vooraf-ooreenkomsstaat en kwotasie ontvang wat die leningsbedrag, rentekoers, terugbetalingskedule, fooie en totale kredietkoste uiteensit.
- Bekostigbaarheidbeoordelings: Uitleners moet bekostigbaarheid nagaan voordat krediet verleen word. ’n Salarisverhoging beteken nie outomaties meer skuld is bekostigbaar nie. Verbruikers kan bevraagteken hoe bekostigbaarheid bereken is.
- Regverdige en respekvolle behandeling: Beledigende of diskriminerende praktyke word verbied. Verbruikers moet regdeur die kredietproses met waardigheid behandel word.
- Privaatheid en databeskerming: Persoonlike en finansiële inligting moet beskerm word. Verbruikers het die reg om te weet watter data ingesamel word, hoe dit gebruik word en met wie dit gedeel word. Klagtes kan ingedien word indien misbruik vermoed word.
- Daag roekelose lenings uit: Kredietooreenkomste wat sonder behoorlike bekostigbaarheidskontroles toegestaan word, kan betwis en onwettig verklaar word. “Verantwoordelike krediet moet bemagtig, nie vasvang nie,” sê Gopichand.
- Finansiële opvoeding en toevlug: Verbruikers is geregtig op finansiële opvoeding en kan klagtes by die Nasionale Kredietreguleerder (NKR) indien. Uitleners moet by die NKR en bedryfsliggame soos CASA geregistreer wees. Informele leners hef dikwels buitensporige rente en werk buite die wet.
Van Pletzen sê: “Terwyl Suid-Afrika hierdie Maart oor verbruikersbeskerming en menseregte besin, is die boodskap duidelik, toegang tot krediet moet hand aan hand gaan met regverdigheid, deursigtigheid en aanspreeklikheid. Om jou regte te ken is die eerste stap om jou finansiële toekoms te beskerm.”
PERSOONLIKE FINANSIES
