- Die Persombud het bevind dat Pieter du Toit se rubriekskrywer en redakteur van News24, se koppel van Renaldo Gouws aan die normalisering van disinformasie wat deur Kallie Kriel, uitvoerende hoof van AfriForum, versprei is, feitelik was.
- Gouws het gekla oor Du Toit se verwysing na hom as ‘n “kwaadaardige eggokamer-akteur”, maar die uitspraak het gesê hoewel dit skerp kritiek uitmaak, is dit feitelik.
- Gouws het in ‘n e-pos aan die Persombud aangedui dat hy die uitspraak aanvaar.
- Lees die Persombud-uitspraak hier.
Adjunk-Persombud Franz Krüger het bevind dat News24-rubriekskrywer en senior redakteur Pieter du Toit nie die Perskode oortree het deur in ‘n onlangse op-ed na Renaldo Gouws, ‘n politieke figuur en podcaster, as ‘n “kwaadaardige eggokamerakteur” te verwys nie.
News24 het op 18 Desember ‘n stuk deur Du Toit gepubliseer waarin hy uiteensit hoe disinformasie genormaliseer is, na aanleiding van ‘n praatjie deur Maria Ressa, ‘n bekende joernalis en Nobelpryswenner van die Filippyne.
Gouws het oor die op-ed gekla en gesê Du Toit se beskrywing van hom was nie feitelik nie, kwaadwillig en gedryf deur ‘n bymotief en kom dus nie op beskermde kommentaar neer nie.
Krüger het hierdie argumente van die hand gewys en bevind dat Du Toit se beskrywing van Gouws die feite, sy waardigheid en reputasie in ag geneem het en op billike kommentaar neerkom.
Deur die raamwerk wat Ressa uiteengesit het, het Du Toit ondersoek hoe ’n openbare verklaring deur Kallie Kriel, uitvoerende hoof van AfriForum, waarin hy beweer dat joernaliste met openbare geld betaal word “om AfriForum en die Solidariteit Beweging te diskrediteer en om die beeld van president Cyril Ramaphosa te poets”, in die kategorie van disinformasie val.
Kriel se verklaring, vergesel van ‘n video wat wyd op sosiale media-platforms vrygestel is, het geen bewyse van die bewerings gelewer nie, maar net gesê dat ‘n enkele voormalige senior joernalis vir hom gesê het dit is so.
LEES | Pieter du Toit: Meesters van disinformasie: Ontbloot Kriel, AfriForum se MAGA-speelboek
Hy het gesê dat AfriForum aansoeke om die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting ingedien het om inligting te soek om die eis te staaf.
“Kriel se veldtog van disinformasie verteenwoordig ‘n roekelose aanslag op die rol van ‘n onafhanklike en vrye media, is ‘n aanval op een van die grondslae van demokrasie en is ‘n diep oneerlike en siniese slenter om die pers te ondermyn,” skryf Du Toit in die rubriek.
Kriel en AfriForum het sedert die publikasie van die stuk nog nie klagtes by die Persraad ingedien nie.
Krüger het beslis dat dit “redelik is om Kriel se aansprake, wat doelbewus sonder bewyse in die openbare diskoers geplaas is, as disinformasie te beskryf”.
Du Toit het Gouws geïdentifiseer as een van die “kwaadaardige eggokamers” wat die disinformasie versterk en genormaliseer het weens ‘n video wat Gouws twee dae voor die verskyning van die rubriek gepubliseer het.
Gouws het in sy klagte en reaksie op News24 se voorleggings aangevoer dat omdat die op-ed nie uitdruklik na die video in die stuk verwys het nie, dit nie voldoen aan die Perskode nie.
LEES | George Claassen – Ernst Roets se skynheiligheid: Beveg ‘fopnuus’ terwyl dit versprei word
Hy het in die klagte aangevoer dat News24 versuim het om te wys hy was besig met Kriel se vertelling – maar het nie na sy eie video verwys waarin hy Kriel se weergawe versterk en ondersteun nie.
Nadat die inhoud van hierdie video in News24 se reaksie uitgewys is, het Gouws gesê dit is ‘n post facto regverdiging deur News24 en behoort nie toegelaat te word nie.
Maar Krüger – met verwysing na vorige uitsprake – het gesê “die Perskode vereis nie dat elke bewysstuk in ‘n stukkie kommentaar aangebied word nie, net dat feite in ag geneem moet word”.
“Die verwysing na Gouws was baie kort en nie sentraal in Du Toit se argument nie, en hy [Gouws] is ‘n openbare figuur wat onder die loep geneem moet word. Onder sulke omstandighede was dit nie nodig om elke bewysstuk wat in die skrywe in ag geneem is, voor te lê nie,” lui Krüger se uitspraak.
“Dit is genoeg om te wys dat feite oorweeg is,” lui die uitspraak.
Die podcast
In die video wat Gouws in die nadraai van Kriel se openbare verklaring gepubliseer het, word ‘n snit van Kriel se eie video gedeel, saam met kommentaar deur Gouws.
Gouws het gesê “… wat baie mense reeds weet, dit is dat sommige joernaliste na bewering deur die regering betaal word om negatief oor spesifieke individue of spesifieke organisasies te skryf”.
“Alhoewel die term na bewering ingevoeg word, word dit oorskadu deur die bewering dat ‘baie mense reeds weet’ van betaling,” stel Krüger uiteen.
Gouws het in ‘n ander deel van die video gesê:
Glo my as ek sê ek glo Kallie Kriel en AfriForum waarlik as hulle sê dat daar hierdie joernaliste is wat deur die regering betaal word om redelik sleg te praat en wan- en disinformasie oor mense wat krities oor die regering is te versprei.
Hy het later gesê hy “glo 100%.[s]” dat daar joernaliste in Suid-Afrika was wat deur die regering of besighede betaal word “wat nie die narratief wil hê nie … dat daar teen wit mense in hierdie land gediskrimineer word”.
Gouws het aan die einde van die video gesê: “… dit is nie eens ‘n kwessie van of dit waar is nie. Dit is ‘n kwessie van hoeveel joernaliste betaal word.
“Dit is baie duidelik dat die klaer se podcast aansienlike ondersteuning gegee het aan die eise van joernaliste wat betaal word,” lui Krüger se uitspraak.
LEES | ANC doen ‘n beroep op Suid-Afrikaners om demokrasie teen AfriForum se ‘rassistiese disinformasie’ te verdedig
“Gouws se eie kritiek op mediadekking oor hom en ander word geopper, wat, sê hy, daartoe lei dat hy Kriel se bewerings glo,” word later in die uitspraak gesê.
“In teenstelling met sy eie karakterisering van die poduitsending as vraend, word kykers nie in twyfel gelaat oor sy volle ondersteuning vir Kriel se bewerings nie. Daar is geen twyfel dat die klaer die aansprake wat Kriel aan sy groot podcast-gehoor gemaak het, ondersteun en versterk het nie,” het Krüger voortgegaan.
‘Kwaadaardige eggo kamer akteur’
Hy het gesê Du Toit se beskrywing van Gouws as ‘n “kwaadaardige eggokamer-akteur” was “ongewyfeld baie skerp” en dat dit geput het op Ressa se terminologie van “kwaadaardige akteurs” en “echokamers”.
“As disinformasie skadelik is, kan die verspreiding daarvan as ‘n kwaadaardige optrede beskou word,” lui die uitspraak.
Krüger het eggokamers beskryf as ‘n omgewing waar ‘n persoon slegs sienings teëgekom het waarmee hulle saamgestem het, en dat eggokamers in Ressa se raamwerk en dié van ander gesien is as ‘n wêreldwye bekommernis in terme van “verspreiding van disinformasie en die bevordering van polarisasie”.
“Die doel van Du Toit se rubriek was om te beskryf hoe disinformasie versprei deur genormaliseer te word en is geïllustreer deur verwysing na die maniere waarop Kriel se aansprake op die podcast hanteer is. [News24] voldoende grondslag getoon het om die kanaal as ‘n eggokamer te beskryf,” het hy beslis.
Krüger se gevolgtrekking was dat die op-ed aan vereistes in die Perskode voldoen om kommentaar te beskerm, nie onvoldoende rekening gehou het met Gouws se waardigheid of reputasie nie en ook nie deur onbehoorlike motiewe beïnvloed is nie.
“Ons verwelkom die beslissing deur die Persombud,” het News24-hoofredakteur, Adriaan Basson Donderdag gesê.
Basson het bygevoeg:
News24 is ‘n intekenaar op die Perskode en glo as sodanig vas in akkurate en verantwoordbare joernalistiek. Ons verslaggewers en rubriekskrywers is nie net verbind tot regverdige joernalistiek nie, maar ook om diegene wat disinformasie en leuens versprei, uit te daag.
“Dit was die punt van Pieter se rubriek, wie se argumente die Ombud bevind is regverdig en in werklikheid gegrond is. In ‘n siening wat die Ombud nou as redelik verklaar het, het hy disinformasie deur Kallie Kriel betwis, versterk deur Gouws. Ons verwelkom Gouws se besluit om die uitspraak te aanvaar en herhaal dat diegene wat aansprake maak oor joernaliste wat geld neem, bewyse moet verskaf. Indien nie, moet hulle disinformasie weerhou,” het hy gesê.
